ویتامین D₃

اصطلاح "ویتامین D" معمولاً به طور کلی به کل کلسیفرول و ارگوکلسیفرول همراه با سایر ایزومرها و متابولیت‌های فعال دلالت دارد. ویتامین D مسئول انواع اثرات بیولوژیکی از قبیل افزایش جذب روده‌ای کلسیم، منیزیم و فسفات است. دو نوع اصلی ویتامین D وجود دارد: ویتامین D3 (کوله کلسیفرول) و ویتامین D2 (ارگوکلسیفرول). کمبود ویتامین D اغلب می‌تواند از ترکیبی از قرار گرفتن در معرض نور خورشید، دریافت ناکافی ویتامین D در رژیم غذایی، نقص ژنتیکی گیرنده درون‌زای ویتامینD، یا حتی بیماری شدید کبدی یا کلیوی رخ دهد. هنگامی که بدن کمبود ویتامین D داشته باشد، توانایی جذب کلسیم و فسفر کم می‌شود و محتوای کلسیم و فسفر در خون کاهش می‌یابد. در این صورت کلسیم و فسفر نمی‌توانند در بافت استخوانی رسوب کنند. کمبود ویتامین D در کودکان باعث راشیتیسم می‌شود. کمبود ویتامین D در بزرگسالان باعث پوکی استخوان می‌شود.

ویتامین D₃

ویتامین D₃ از دسته ویتامین‌های محلول در چربی است. عمدتا در مواد غذایی، محصولات دارویی و مکمل‌ها استفاده می‌شود. به طور کلی، ویتامین‌های محلول در چربی همراه با چربی‌های غذایی بهتر جذب می‌شوند، اما مثلا مشاهده شده است ویتامین D3 اضافه شده به آب پرتقال نیز به خوبی جذب می‌شود.

منابع تولید ویتامین D3

کوله کلسیفرول (ویتامین D3) شکل رایج ویتامین D است که در حیوانات سنتز می‌شود و شکل معادل آن در گیاهان ارگوکلسیفرول (ویتامین D2) است. کوله کلسیفرول از پروویتامین D در پوست انسان، در مواجهه با اشعه ماوراء بنفش (UV) تولید می‌شود. تولید درون زا ویتامین D به مدت زمانی که در خارج از خانه سپری می شود، شرایط جوی، لباس و کرم ضد آفتاب، فصل سال و از همه مهم‎تر عرض جغرافیایی بستگی دارد. ویتامین D به طور طبیعی تنها در چند غذا، عمدتاً در روغن کبد ماهی و به مقدار کمتر در تخم مرغ (زرده)، گوشت و فرآورده‌های شیر یافت می‌شود.

کاربرد ویتامین D₃ در صنایع مختلف

• صنایع غذایی
  ویتامین D3 به عنوان یک مکمل به منظور غنی‌سازی محتوای ویتامین ماده غذایی به فرمولاسیون اضافه می‌شود. در محصولاتی مانند کیک، بیسکویت، گوشت، کنسرو تن ماهی، غذای کودک، لبنیات و بستنی به کار می‌رود. قطره‌های ویتامین D (یا سایر مکمل‌ها) به نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند داده می‌‍‌شود زیرا شیر مادر معمولاً دارای سطوح پایین ویتامین D است.
• صنایع دارویی
  کوله کلسیفرول یا ویتامین D3 به صورت کپسول، کپسول ژل، ژل جویدنی (صمغی)، قرص و قطره مایع برای مصرف خوراکی عرضه می‌شود. ویتامین D همچنین همراه با سایر داروها برای درمان سطوح پایین کلسیم یا فسفات ناشی از برخی اختلالات (مانند هیپوپاراتیروئیدیسم، هیپوپاراتیروئیدیسم کاذب، هیپوفسفاتمی) استفاده شود.
• خوراک دام و طیور
  به عنوان مکمل در خوراک دام‌ها به کار می‌رود. همچنین ویتامین D3 برای حفظ و کیفیت پوسته تخم مرغ ضروری است، در صورت کمبود ویتامینD3، پوسته تخم مرغ نازک می‌شود.

خواص فیزیکوشیمیایی ویتامین D3

• یا به شکل مایع است یا به شکل پودر سفید رنگ بی‌بو
• فورمول مولکولی: C₂₇H₄₄O
• جرم مولی: 6 g/mol
• نقطه ذوب: 83-86 درجه سانتی‌گراد
• نقطه جوش: 27 درجه سانتی‌گراد
• چگالی: 9717 گرم بر سانتیمتر مکعب
• دمای نگهداری: منفی ‌‌20 درجه سانتی‌گراد
• نامحلول در آب، محلول در اتانول و سایر حلال‌های آلی، حلالیت کم در چربی
• حساس به نور، اکسیژن و تغییرات دمایی
• ویتامین D3 پایدارتر از D2 است.
• پایدار در محلول قلیایی
• پایدار در محلول خنثی
• ناپایدار در محلول اسیدی